fbpx

Pijler 4 van zingeving: Transcendentie

Deze blog gaat over de vierde van de vier pijlers van zingeving: Transcedentie. William James was zijn tijd voor. Had hij vandaag de dag geleefd, dan werd hij wellicht voor ‘yogasnuiver’ aangezien.

Sinds het ontstaan van het menselijk bewustzijn hebben vrouwen en mannen naar de nachtelijke hemel gekeken, en zich verwonderd over alle sterren die ze zagen. Ze zullen zich daarbij verbaasd hebben waarom ze hier zijn en wie ze zijn. Bij hun onderzoek naar de hemelse sferen zochten ze een antwoord op de grote vragen van het menselijk bestaan. Hoe is de wereld ontstaan? Zal de wereld ooit eindigen? Wat is er nog meer in het universum? 

Ze waren op zoek naar tekens, wijsheid en aanwijzingen van overleden voorouders. Maar wat ze ten diepste zochten, was de zin van dat alles. 

Hetzelfde geldt voor ons als moderne mens. Als we naar de nachtelijke hemel ijken zien we geen willekeurige lichtpuntjes of vuurballen in de lucht. We zien krijgers en beren, jagers en zwanen. We zien de poederwitte band van de Melkweg en, als we religieus zijn, denken we ‘de hemel’. We weten meer over de sterren dan onze voorouders, maar ze representeren nog steeds de meest ondoordringbare mysteriën van het menselijke bestaan. Hoewel we zoveel investeren in ons eigen kleine leven, zijn we maar een paar decennia op aarde. Een fractie vergeleken bij de miljarden jaren dat het universum al bestaat en zal blijven bestaan nadat jij en ik er al lang niet meer zijn.

Je zou verwachten dat de nietigheid die deze kennis oproept de absurditeit en zinloosheid van ons bestaan zou onderstrepen. Maar het tegendeel is het geval. De ontstellende nietigheid die we voelen als we ons realiseren dat we weinig meer zijn dan kleine vlekjes in een enorm en onbegrijpelijk universum, vervult ons paradoxaal genoeg met een machtig en diep gevoel van betekenis. Een lichte aanraking van het mysterie – of dat nu tegenover een schitterend kunstwerk is, onder de sterren of tijdens een religieus ritueel of in de ontwaakruimte van het ziekenhuis – kan ons transformeren. Dat is de kracht van transcendentie.

Het woord ‘transcendentie’ betekent ‘klimmen’ of ‘overstijgen’. Een transcendente of mystieke ervaring is een ervaring waarin we het gevoel hebben dat we boven de dagelijkse werkelijkheid uitstijgen en een hogere werkelijkheid ervaren. In het boeddhisme wordt dit vergeleken met opstijgen. De zoeker begint op aarde, maar stijgt omhoog en ‘doorbreekt het plafond’. Vervolgens zweeft hij door de lucht en laat figuurlijk zien dat hij boven de kosmos is uitgestegen en een paradoxale en zelfs onbegrijpelijke manier van zijn heeft gevonden. 

De metafoor van ‘het doorbreken van het plafond’ raakt de kern van de mystieke ervaring. Je wilt de dagelijkse sleur zoals het klaarmaken van je ontbijt of het checken van e-mail doorbreken en verlangt naar eenwording hoe kort ook, met een hogere en meer heilige orde. Voor mensen die een transcendente ervaring hebben gehad beschouwen dat als de meest zinvolle en belangrijkste gebeurtenis in hun leven. 

William James (de grote Amerikaanse psycholoog van de 19eeeuw) was zo geïnteresseerd in transcendentie dat hij bij verschillende gelegenheden stikstof oxidule (lachgas) inademde om ‘mystiek bewustzijn ‘te bevorderen. Hoewel hij een serieus wetenschapper was en een bekend pragmatisch filosoof, gaf James totdat hij de ’sterkste emotie’ uit zijn leven had ervaren onder invloed van deze drug. ‘Ik kon maar tot één conclusie komen en mijn indruk van de waarheid is sinds die tijd niet veranderd. De waarheid is dat ons normale wakende bewustzijn – het rationele bewustzijn – slechts één type bewustzijn is, terwijl er daarnaast gescheiden door flinterdunne schermen, potentiële vormen van bewustzijn bestaan die heel anders zijn. Geen enkele verklaring van het universum in zijn totaliteit is volledig zolang je deze andere vormen van bewustzijn negeert.

In zijn meesterwerk beweert James dat mystieke ervaringen vier kenmerken hebben:

1. Ze zijn passief. Hoewel we de kans dat we een mystieke ervaring hebben kunnen bevorderen met bepaalde activiteiten – zoals mediteren, vasten of de inname van bewustzijnsverruimende middelen – lijkt het mystieke gevoel afkomstig van een soort externe kracht. De mysticus heeft het gevoel dat hij wordt gegrepen en vastgehouden door een hogere macht. 

2. Mystieke ervaringen zijn vluchtig. Ze duren zelden langer dan twee uur en vaak nog veel korter. Dit karakteristieke gevoel van importantie en diepgang – van het goddelijke – komt en gaat bij de persoon in kwestie.

3. Mystieke gemoedstoestanden zijn onuitsprekelijk. Het is moeilijk zo niet onmogelijk om het subjectieve gevoel in woorden te vatten en geheel recht te doen. De ervaring kan niet worden meegedeeld of overgebracht aan andere mensen. 

4. Deze ervaringen zijn noëtish: ze onthullen kennis en wijsheid. Het zijn momenten van inzicht in diepe waarheden waar het logische redenerend verstand niet bij kan. Het zijn verlichtingsmomenten, o9openbaringen. Ze zijn vol betekenis en van groot belang, hoe moeilijk ze ook te verwoorden zijn. En over het algemeen roepen ze een merkwaardig gevoel van gezag op, dat lang doorwerkt. De zin die we aan deze ervaringen ontlenen blijven we met ons meedragen, vaak ons hele leven lang. 

Dit verklaart ook waarom yogasnuiver het woord van 2018 is. Het is hét recept van de mystiek: mediteren en drugs. We zijn met z’n alleen op zoek naar antwoorden. We mediteren en gebruiken drugs meer dan ooit. Heb jij ooit stil gestaan waar deze behoefte(n) bij jou vandaan komen? Voel jij dat je graag meer transcendentie of de andere pijlers van een betekenisvol leven wil integreren in jouw leven? Schrijf je dan hier in voor Your life, your conditions en start 11 maart aan jouw droomleven onder jouw voorwaarden. Yogasnuiver of niet. In mijn training zijn er geen labels. Jij mag jezelf zijn en alles gebeurt onder jouw voorwaarden.